Wapń jest składnikiem mineralnym, którego jest najwięcej w ludzkim organizmie. Niemal cały wapń znajduje się w kościach i zębach, gdzie odpowiada za twardość tkanki kostnej i jej stabilność. Poza tym niewielkie ilości wapnia krążą w krwiobiegu i biorą udział w istotnych procesach, takich jak:
> formowanie tkanki kości i zębów;
> krzepnięcie krwi;
> skurcze mięśni;
> przekazywanie sygnałów chemicznych z błony komórkowej do wnętrza komórki.
Żywienie w przewlekłej chorobie nerek
W przypadku pacjentów z przewlekłą chorobą nerek (PChN) postępowanie żywieniowe jest kluczowym elementem strategii leczniczej. Dieta dostosowywana jest do stopnia zaawansowania choroby, a wraz z jej progresją zmianie ulegają zalecenia dietetyczne.
Zwłaszcza w bardziej zaawansowanej fazie PChN, gdy wartość wskaźnika filtracji kłębuszkowej (GFR) stale spada, podaż białka, kalorii i innych składników odżywczych (np. minerałów i witamin) w diecie musi zostać dostosowana do zmieniających się potrzeb organizmu pacjenta. Ponadto bardzo istotne jest, aby przyswajane składniki odżywcze dostarczały wystarczającą ilość kalorii (energii), ponieważ w przeciwnym wypadku istnieje ryzyko rozwoju niedożywienia, szczególnie w późniejszych stadiach choroby.
U pacjentów z PChN konieczne jest uważne monitorowanie stanu odżywienia oraz poziomu spożywanego białka, energii, fosforu, wapnia, potasu, sodu, witamin oraz płynów.
Różnice żywieniowe w okresie przeddializacyjnym i w trakcie dializoterapii
Istnieją znaczące różnice w zakresie zaleceń żywieniowych dla pacjentów w okresie przeddializacyjnym i chorych dializowanych.
Narzędzia pomiarowe służące do monitorowania stanu odżywienia
Pomiary niektórych podstawowych parametrów mogą być dokonywane samodzielnie przez pacjenta, np. pomiar masy ciała lub obliczenie wskaźnika masy ciała (BMI). Jednak ich adekwatność w odniesieniu do stanu odżywienia jest ograniczona, ponieważ nie niosą one ze sobą informacji na temat składu ciała; np. pacjent cierpi z powodu przeciążenia płynami, jego BMI wzrasta, lecz jednocześnie może występować u niego niedożywienie i degradacja tkanki mięśniowej. Niemniej jednak masa ciała i BMI stanowią kluczowe i proste w zastosowaniu narzędzia pomiarowe, dające przybliżony obraz stanu odżywienia. Zwłaszcza u pacjentów dializowanych codzienny pomiar masy ciała ma zasadnicze znaczenie w monitorowaniu obciążenia organizmu płynami.
Fakty:
Wskaźnik masy ciała (BMI) obliczamy dzieląc masę ciała (w kilogramach) przez wzrost (w metrach) do kwadratu.
Substancje odżywcze
Ponieważ żywienie ogrywa istotną role w leczeniu zachowawczym PChN, poniżej prezentujemy bardziej szczegółowe informacje na temat tych substancji odżywczych, które są ‒ w zależności od stopnia zaawansowania PChN ‒ szczególnie ważne w przypadku stosowania dietoterapii. W razie potrzeby lekarz lub dietetyk zawsze udzieli bardziej wyczerpujących informacji.
Białko stanowi około 16 proc. masy ciała człowieka. Udział białek jest niezbędny w procesach gojenia ran, krzepnięcia krwi lub zwalczania zakażenia. Dlatego dostarczanie organizmowi białka wraz z pokarmem ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania dobrego stanu zdrowia.
Białka składają się z aminokwasów. Człowiek musi spożywać odpowiednią ilość białka i aminokwasów, ponieważ są one niezbędne do:
> budowania masy mięśniowej;
> naprawiania tkanek;
> wytwarzania hormonów;
> produkowania przeciwciał i enzymów;
> zachowania równowagi kwasowo-zasadowej i wodno-elektrolitowej;
> dostarczania organizmowi pewnej porcji energii.
Przykłady:
Produkty niskobiałkowe
> pomidory;
> marchew.
Produkty wysokobiałkowe
> jaja;
> pierś kurczaka.
Dostarczanie organizmowi odpowiedniej ilości energii jest bardzo ważne dla zachowania dobrego zdrowia i samopoczucia. Zbyt mała podaż kalorii prowadzi do rozpadu białek (zwłaszcza białek tkanki mięśniowej) – co oznacza osłabienie organizmu i utratę masy ciała.
Zapotrzebowanie energetyczne organizmu zależy od szeregu czynników ‒ takich jak wiek, płeć, poziom aktywności fizycznej, składu ciała, docelowa oczekiwana masa ciała, stopień zaawansowania PChN, choroby współistniejące oraz obecność procesu zapalnego lub jego brak ‒ i powinno wynosić 25‒35 kcal/kg/dobę.
Drugim po wapniu, najliczniej występującym w organizmie niezbędnym składnikiem mineralnym jest fosfor. Fosfor znajduje się w każdej komórce ustroju, lecz ponad 80 proc. obecne jest w kościach i zębach.
Fosfor jest ważnym elementem wielu kluczowych procesów zachodzących w organizmie człowieka, takich jak:
> formowanie tkanki kości i zębów;
> wykorzystanie tłuszczy, węglowodanów i białek do budowy, prawidłowego funkcjonowania lub naprawy komórek.
> wytwarzanie energii;
> wykorzystanie wielu witamin z grupy B.
Sód jest minerałem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu. W ustroju sód jest dominującym kationem płynu pozakomórkowego i podlega ścisłej regulacji. Sód współdziała z potasem (dominującym kationem płynu wewnątrzkomórkowego) w celu zapewnienia właściwej dystrybucji wody i utrzymania prawidłowego ciśnienia krwi. Oznacza to, że niewielkie ilości sodu są niezbędne do:
> regulacji objętości i ciśnienia krwi;
> regulacji równowagi kwasowo-zasadowej;
> utrzymania prawidłowego funkcjonowania tkanki mięśniowej i nerwowej
Potas jest trzecim pod względem ilości, najpowszechniej występującym minerałem w organizmie ludzkim. Potas znajduje się głównie we wnętrzu komórek i stanowi odpowiednik jonowy sodu i chloru. Zachowanie właściwej równowagi pomiędzy tymi minerałami ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Potas odgrywa istotną rolę we właściwym funkcjonowaniu komórek, tkanek i narządów, w tym pracy serca.
Potas ma wpływ na:
> kurczliwość włókien mięśniowych;
> utrzymanie równowagi wodno-elektrolitowej w komórkach;
> przewodzenie impulsów nerwowych.
Wraz z pogłębianiem się zaburzeń czynności nerek następuje zmniejszenie ilości wytwarzanego moczu. Im mniej moczu produkują nerki, tym bardziej należy ograniczyć podaż płynów. Dobowa ilość dostarczanych do organizmu płynów zależy od ilości produkowanego moczu.